Ijarachi uchun amaliy yo‘l: mulkdor va kvartirani tekshirish, to‘lovlar hamda uy holatini qayd etish, shartnomani ro‘yxatdan o‘tkazish va kalitlarni shoshmasdan qabul qilish.
Ishni pul o‘tkazishdan boshlamang
Toshkentda yaxshi kvartira ba’zan aynan sabr tugagan paytda uchraydi. Bir necha ko‘rikdan keyin yorug‘ oshxona va sokin hovli ko‘ngilga darrov o‘tiradi, uy egasi esa navbatda yana odamlar borligini aytadi. Shunda “band qilib qo‘yish” uchun kartaga pul tashlash oson. Avval yarim soat to‘xtang. Maqsad kvartirani boy berish emas, u bilan birga tushunarsiz majburiyatlarni ham ijaraga olmaslik.
To‘lovdan oldin to‘rtta savolga javob aniq bo‘lsin: qaysi obyekt topshiriladi, uni kim ijaraga berishga haqli, birinchi oyda jami qancha to‘lanadi va chiqib ketish shartlari qanday. Javoblar faqat ovozli xabarlarda qolsa, kelishuv hali mustahkam emas. Qidiruvni [ROXU ijara katalogidan](/catalog?deal=rent&category=residential) boshlash mumkin, ammo pul haqidagi qaror hujjat va kvartiraning haqiqiy holatiga tayansin.
Kvartira va uni ijaraga berish huquqini tekshiring
Kvartirani ko‘rsatayotgan shaxsdan o‘zini va obyektga aloqasini tasdiqlashni so‘rang. Mulkdor bo‘lsa, shaxsiy ma’lumotlari ko‘chmas mulk hujjatlariga mos kelishi kerak. Qarindosh yoki vakil ish yuritsa, u shartnoma imzolash va pul qabul qilish huquqini nimaga asoslab olayotganini aniqlang. “Egasi chet elda” degan gap bitimni avtomatik yomon qilmaydi, lekin vakolatni tasdiqlovchi ravshan asos talab qiladi.
To‘liq manzil, kvartira raqami, maydon va asosiy tavsiflarni hujjat bilan solishtiring. Eshik, hisoblagichlar va barcha xonalarni ko‘ring. Amaldagi reja keskin farq qilsa, imzodan oldin sababini so‘rang. Sizga aynan shartnomada ko‘rsatilgan uy topshirilayotganiga ishonch bo‘lishi kerak.
Kvartirada yana kim ro‘yxatda yoki amalda yashashi, uchinchi shaxslarda kalit qolgan-qolmagani va siz ko‘chib kirgach uy boshqa mijozlarga ko‘rsatilmasligini aniqlang. Mulkdorlar bir nechta bo‘lsa, ijara ular bilan kelishilganini so‘rang. Noodatiy holatda hujjatlarni yuristga ko‘rsatish uchun tanaffus oling. Bir maslahat ko‘pincha yopiq eshik oldidagi uzoq bahsdan arzonroq tushadi.
Narx va qo‘shimcha xarajatlarni kelishing
“Ijara narxi” birinchi to‘lovning hammasini anglatmasligi mumkin. Oylik haq, hisob-kitob valyutasi, depozit, vositachi haqi, kommunal xizmatlar, internet, uy xizmati va hisoblagich xarajatlarini alohida yozing. Mayda ta’mirni kim, ijarachining aybisiz buzilgan texnika yoki muhandislik tizimini kim tuzatishini belgilang.
Narx shartli birlikda aytilsa, amalda qaysi valyutada to‘lanishi va so‘mdagi summa qanday hisoblanishini oldindan kelishing. Kurs manbasi va sana yozilsa, to‘lov kuni taxmin qilishga hojat qolmaydi. Har oylik to‘lovning aniq sanasi va usulini ham kiriting.
Pul o‘tkazmasi tushunarli iz qoldirsin. Izohda to‘lov nimaga, qaysi davr va qaysi shartnoma bo‘yicha ekanini yozing. Naqd pulga sana, summa, maqsad va oluvchi ma’lumotlari ko‘rsatilgan tilxat oling. Depozit bo‘yicha uning miqdori, ushlab qolish holatlari, qaytarish muddati va zararni baholash tartibi alohida yozilsin. Oddiy eskirish bilan singan eshik bir xil emas; surat bo‘lmasa, bu farqni keyin isbotlash qiyin.
Shartnoma shartlarini yozib qo‘ying
Shartnomada tomonlar, obyekt, muddat, to‘lov miqdori va tartibi, depozit, topshiriladigan jihozlar, ta’mir majburiyati, muddatidan oldin bekor qilish hamda chiqish haqida ogohlantirish muddati aniq bo‘lsin. Muhim xabarlar yuboriladigan aloqa kanalini kiriting. Oila a’zolari, bolalar yoki uy hayvonlari bilan yashashga ruxsat berilsa, buni ham matnda ko‘rsatgan ma’qul.
Mulkdorning tashrifi qoidalarini kelishing. Uskunani tekshirish yoki ta’mirlash zarur bo‘lishi mumkin, ammo ogohlantirmasdan kelish ijarachining odatiy hayotiga xalaqit beradi. Favqulodda holatlardan tashqari, oldindan xabar berish muddati foydali yechim.
Bo‘sh ilova yoki summasi yozilmagan hujjatni imzolamang. Tuzatishlar ikkala tomon imzosidan oldin kiritilsin. Har kimda bir xil nusxa qolsin. Tomonlardan biri matn tilini yaxshi tushunmasa, tushunarli tarjima tayyorlang. Tushunilmagan band ostidagi imzo uni adolatli qilib qo‘ymaydi.
Kvartira holatini qayd eting
Qabul-topshirish dalolatnomasi ko‘chib kirgan kun holatini saqlaydi. Xonalar, mebel, texnika, kalit va pultlarni sanang. Elektr, gaz va suv hisoblagichlarini yozing. Dog‘, tirnalish, ishlamaydigan rozetka, suv bosimi, shikastlangan mebel va keyin bahs tug‘dirishi mumkin bo‘lgan nuqsonlarni belgilang.
Yaxshi yorug‘likda surat va qisqa video oling. Faqat umumiy chiroyli kadr emas, burchak, shift, santexnika, deraza, shkaf ichi va nuqsonlarni yaqin planda tasvirlang. Materialni ikkinchi tomonga messenjer yoki bulutli papka orqali yuborib, tasdiq oling. Bu ishonchsizlik emas; aksincha, ikkala tomonga mayda narsalarni chiqish kunigacha esdan chiqarish imkonini beradi.
Konditsioner, sovutgich, kir yuvish mashinasi, plita va suv isitkichini topshiruvchi yonida ishga tushiring. Suv qayerdan yopilishi, elektr paneli qayerda ekani va avariya paytida kimga qo‘ng‘iroq qilishni biling. Wi‑Fi paroli bilan birga asosiy kran joyini bilish ham uy qulayligining bir qismi.
Shartnomani ro‘yxatdan o‘tkazing
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida ko‘chmas mulk ijara shartnomasini soliq organlarida [bepul ro‘yxatdan o‘tkazish xizmati](https://my.gov.uz/ru/service/1093) mavjud. Rasmiy tartibga ko‘ra, ijaraga beruvchi ma’lumotlarni kiritadi va loyiha yuboradi, ijarachi uni tasdiqlaydi, shundan so‘ng ro‘yxatdan o‘tgan shartnoma avtomatik shakllanib, yuklab olish mumkin bo‘ladi.
Ijarachi uchun [ro‘yxatni tasdiqlash xizmati](https://my.gov.uz/ru/service/1101) ham bor. Amaldagi ro‘yxatdan o‘tgan shartnomani uning raqami orqali [alohida EPIHU xizmatidan](https://my.gov.uz/ru/service/972) olish mumkin. Bu vositalar ikki telefondagi o‘xshash fayl o‘rniga bitta tekshiriladigan hujjat beradi.
Kvartira ijara shartnomasining soliq ro‘yxatini bino va inshootlarga oid boshqa kadastr tartiblari yoki yashash joyida ro‘yxatdan o‘tish bilan aralashtirmang. Majburiyat obyekt, muddat, tomonlar va yashovchining maqomiga bog‘liq. Yashash joyida ro‘yxatdan o‘tish kerak bo‘lsa, mos xizmatni alohida tekshiring; my.gov.uz portalida [yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tish](https://my.gov.uz/ru/service/363) xizmati e’lon qilingan. Chet el fuqarosi yoki noodatiy vaziyat uchun amaldagi tartibni vakolatli organdan aniqlang.
Kalitlarni qabul qiling va dalillarni saqlang
Asosiy to‘lov va kalit topshirishni kelishilgan ketma-ketlikda bajaring. Bir kunning o‘zida sizda imzolangan shartnoma, ro‘yxat tasdig‘i, dalolatnoma, barcha kalitlar va to‘lov isboti qolishi ma’qul. Har bir kalit kerakli eshikni ochishini tekshiring.
Shartnoma, dalolatnoma, suratlar, cheklar, ta’mir yozishmalari va oylik to‘lovlar uchun bitta elektron yoki qog‘oz papka yarating. Ijarani buxgalteriyaga aylantirish shart emas. Hujjatlarni izchil saqlash kifoya — sakkiz oy o‘tib muhim skrinshotni bayram tabriklari orasidan qidirmaysiz.
Nosozlik haqida tez va yozma xabar bering. Muammoni tasvirlang, surat qo‘shing va kim, qachon tuzatishini kelishing. Ijarachi xarajat qilib, keyin ijara haqidan ayirsa, usta chaqirishdan oldin summa va hisobga olish tartibiga rozilik oling.
Ogohlantiruvchi belgilar va yakuniy ro‘yxat
Hujjat ko‘rsatmasdan pulga shoshirishsa, oluvchi mulkdorga bog‘lanmasa, manzil suhbat davomida o‘zgarsa, shartnomani “keyin” ro‘yxatdan o‘tkazish va’da qilinsa, depozit va nuqsonlarni yozishga qarshi bo‘lishsa yoki to‘ldirilmagan blank berishsa — ehtiyot bo‘ling. Bitta g‘alati holatga izoh topilishi mumkin. Bir nechtasi birga chiqsa, boshqa variant qidirish oqilona.
Ko‘chib kirishdan oldin tekshiring:
- ijaraga beruvchining shaxsi va vakolati tasdiqlangan;
- manzil hamda kvartira hujjat va amaldagi obyektga mos;
- narx, valyuta, depozit, komissiya va kommunal xarajatlar yozilgan;
- muddat, chiqish, depozit qaytishi va tashrif qoidalari tushunarli;
- jihozlar, nuqsonlar, hisoblagichlar va kalitlar dalolatnomada;
- shartnoma ikki tomon tasdig‘idan o‘tgan va tegishli tartibda ro‘yxatga olingan;
- har bir to‘lovni isbotlash mumkin;
- avariya aloqalari va ta’mir tartibi ma’lum.
Yaxshi ijara ideal divandan boshlanmaydi. U ikki tomon pul, muddat va mas’uliyatni bir xil tushunadigan vaziyatdan boshlanadi. Shundan keyin qutilarni ochish, stol joyini tanlash va xotirjam nafas olish mumkin: uy og‘zaki va’dalar to‘plami emas, yashash joyiga aylanadi.
Material axborot uchun tayyorlangan va individual yuridik maslahat o‘rnini bosmaydi. Qoidalar va elektron xizmatlar o‘zgarishi mumkin; harakatdan oldin O‘zbekistonning rasmiy manbalaridagi amaldagi talablarni tekshiring.