Uy egasi va ijarachi uchun bosqichma-bosqich yo‘l: loyihani to‘ldirish, shartnomani tasdiqlash, ro‘yxatdan o‘tgan nusxani yuklab olish va soliq hisobini yashash joyi bo‘yicha ro‘yxat bilan adashtirmaslik.
Aynan nimani ro‘yxatdan o‘tkazish kerak
Kvartira topildi, narx kelishildi, kalit topshirishga oz qoldi. Shu paytda ko‘pincha keyinga suriladigan savol chiqadi: ijara shartnomasi bilan nima qilish kerak? Fuqarolar o‘rtasidagi uy-joy ijarasida og‘zaki kelishuv yetarli emas. Adliya tizimining rasmiy tushuntirishiga ko‘ra, kvartira ijarasi yozma shaklda tuziladi va davlat soliq organlarida majburiy hisobga qo‘yiladi. Uy egasi buni shartnoma tuzilgan kundan boshlab uch kundan kechiktirmay bajarishi kerak.
Bu aynan uy-joy ijara shartnomasining soliq hisobidir. U yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tish bilan bir xil emas va bino yoki inshoot ijarasining kadastr ro‘yxati bilan ham adashtirilmasligi kerak. Oddiy kvartirani jismoniy shaxslar o‘rtasida ijaraga berish uchun my.gov.uz portalida [alohida bepul xizmat](https://my.gov.uz/ru/service/1093) mavjud.
Ushbu qo‘llanma ROXU’dagi [kvartiraga ko‘chib kirishdan oldingi tekshiruvlar](/blog/arenda-kvartiry-tashkent-dogovor-proverka-pered-zaseleniem) haqidagi maqolani davom ettiradi. U yerda mulkdor, depozit va qabul-topshirish dalolatnomasi ko‘rib chiqilgan. Bu material esa elektron jarayonning o‘ziga bag‘ishlangan: arizani kim boshlaydi, kim tasdiqlaydi va qaysi faylni saqlash kerak.
Portalga kirishdan oldin nimalarni tayyorlash lozim
Rasmiy xizmat sahifasida qo‘shimcha hujjat yuklash talab etilmasligi ko‘rsatilgan. Biroq ma’lumotlarni xotiradan yozish xavfli. Oldindan quyidagilarni tayyorlang:
- uy egasi va ijarachining identifikatsiya ma’lumotlari;
- kvartiraning aniq manzili va obyekt ma’lumotlari;
- ijara muddati va yashash boshlanadigan sana;
- to‘lov miqdori, valyutasi va davriyligi;
- depozit miqdori va qaytarish shartlari;
- tomonlarning amaldagi telefonlari va hisoblari;
- kelishilgan qo‘shimcha shartlar.
Avval mazmunni kelishing, keyin elektron shaklga kiriting. Portal tomonlar o‘rniga muzokara olib bormaydi. Uy egasi kommunal to‘lovlarni ijarachi to‘laydi deb o‘ylasa, ijarachi esa ular narxga kirganiga ishonsa, “Tasdiqlash” tugmasi bu farqni yo‘qotmaydi.
Familiya, manzil, sana va summalarni yuborishdan oldin yana tekshiring. Ayniqsa narxdagi nollar va muddatga e’tibor bering. Loyihani tuzatish, ro‘yxatdan o‘tgan hujjatdagi tasodifiy summani izohlashdan osonroq.
Uy egasining qadamlari
Yagona portalda jarayonni ijaraga beruvchi boshlaydi. U my.gov.uz tizimiga kirib, 1093-xizmatni ochadi va ma’lumotlarni uy egasi sifatida to‘ldiradi. Xizmat jismoniy shaxslar uchun, bepul va rasmiy sahifada avtomatik deb ko‘rsatilgan.
Amaliy ketma-ketlik:
1. EPIHUga o‘z hisobingiz bilan kiring. 2. Ko‘chmas mulk ijara shartnomasini soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tkazish xizmatini oching. 3. Tomonlar, obyekt, muddat va moliyaviy shartlarni kiriting. 4. Loyihani boshidan oxirigacha qayta o‘qing. 5. Ijarachiga loyiha yoki ariza ma’lumotini tekshirish uchun yuboring.
Rasmiy tavsifda uy egasi loyihani ijarachiga berishi yoki ijarachi uni arizani tekshirish bo‘limi orqali topishi mumkinligi aytilgan. Har ikki holatda ikkinchi tomon aynan shu matnni ko‘rib tasdiqlashi kerak.
Kvartirani mulkdorning o‘zi emas, vakil topshirsa, uning imzo qo‘yish va pul olish vakolatini avval tekshiring. Bir nechta mulkdor, ulush, meros, nizo yoki yuridik shaxs ishtirokidagi vaziyatda tegishli tartibni mutaxassisdan aniqlashtiring.
Ijarachi nima qiladi
Uy egasi loyiha yaratgach, navbat ijarachiga o‘tadi. my.gov.uz portalida ijarachi uchun [alohida tasdiqlash xizmati](https://my.gov.uz/ru/service/1101) bor. Rasmiy kartochkada xizmat bepul va avtomatik ekani, undan jismoniy hamda yuridik shaxslar foydalanishi mumkinligi ko‘rsatilgan.
Tasdiqlashdan oldin quyidagilarni solishtiring:
- mulkdor va ijarachi to‘g‘ri ko‘rsatilganmi;
- manzil ko‘rilgan kvartiraga mosmi;
- boshlanish va tugash sanalari to‘g‘rimi;
- ijara haqi, valyuta, depozit va to‘lov tartibi kelishilganmi;
- muzokarada bo‘lmagan yangi band yo‘qmi;
- yashovchilar ro‘yxati bo‘lsa, u to‘g‘rimi.
Xato topilsa, “tezroq tugasin” deb tasdiqlamang. Tuzatish uchun qaytaring va o‘zgarish haqidagi yozishmani saqlang. Faqat to‘g‘ri matn tez rasmiylashtirilganda tezlik foyda beradi.
Ijarachi tasdiqlab arizani yuborgach, my.gov.uz ma’lumotiga ko‘ra ro‘yxatdan o‘tgan shartnoma avtomatik shakllanadi va yuklab olish mumkin bo‘ladi. Har ikki tomon aynan bir xil yakuniy nusxani saqlashi kerak.
Tayyor shartnomani qanday olish mumkin
Rasmiylashtirish tugashi bilan faylni yuklab oling. Uni manzil, shartnoma raqami yoki sana bilan tushunarli nomlang. Qabul-topshirish dalolatnomasi, kvartira suratlari va to‘lov tasdiqlari bilan bitta papkada saqlang. Ikkinchi tomonga ham shu nusxani yuboring.
Fayl yo‘qolsa, EPIHUda amaldagi shartnomani raqami bo‘yicha [qayta olish uchun bepul xizmat](https://my.gov.uz/ru/service/972) mavjud. Arizachi tizimga kiradi, shartnoma raqamini kiritadi va ro‘yxatdan o‘tgan hujjatni yuklab oladi. Demak, raqamning o‘zini ham alohida saqlash foydali.
Fayl loyiha emas, yakunlangan ro‘yxatdan o‘tgan hujjat ekanini tekshiring. Uy egasining shaklni to‘ldirgani hali ijarachi uni tasdiqlaganini anglatmaydi. Ishonchli nazorat nuqtasi — ikki tomonda ham bir xil yuklab olingan shartnoma.
Muddat uzaytirilsa, shartnoma erta bekor qilinsa yoki muhim band o‘zgarsa, eski PDFni qo‘lda tahrirlamang. Rasmiy tizimdagi mos tartibdan foydalaning va shartnoma holatini tekshiring. Messenjerdagi o‘zgartirilgan raqam davlat xizmatidagi yangilangan yozuv o‘rnini bosa olmaydi.
Vaqtincha ro‘yxat — alohida masala
Shartnomaning soliq hisobi ijara munosabatini tasdiqlaydi, lekin barcha yashash va migratsiya talablarini avtomatik almashtirmaydi. Shu bilan birga, rasmiy ro‘yxatdan o‘tgan shartnoma yashash joyini rasmiylashtirishni yengillashtirishi mumkin. advice.adliya.uz ma’lumotiga ko‘ra, uy egasi shartnomani soliq hisobiga qo‘yayotganda ijarachilarni shartnoma muddatiga vaqtincha ro‘yxatdan o‘tkazish so‘rovini ham yuborishi mumkin.
Rasmiy huquqiy tushuntirishda soliq organida hisobga qo‘yilgan uy-joy ijara shartnomasi mavjud bo‘lsa, yashash yoki turish joyi bo‘yicha ro‘yxat uchun mulkdorning alohida arizasi yoxud roziligi talab qilinmasligi aytilgan. Vaqtincha ro‘yxat muddati ariza yoki shartnomaga qarab belgilanadi, ammo bir yildan oshmaydi.
Fuqarolik maqomi, chet el fuqarosi yoki fuqaroligi bo‘lmagan shaxs uchun amallar farq qilishi mumkin. O‘z holatingizga mos amaldagi xizmatni my.gov.uz portalidan tekshiring yoki vakolatli organdan izoh oling.
Bino va inshoot ijarasining davlat ro‘yxatini ham kvartira shartnomasining soliq hisobi bilan aralashtirmang. Tijorat obyekti, uzoq muddat yoki tashkilot ishtirok etsa, alohida talablar bo‘lishi mumkin.
Rasmiylashtirishni cho‘zadigan xatolar
Birinchi xato — narx va muddat kelishilmasdan ariza boshlash. Avval kelishuv, keyin elektron shakl.
Ikkinchi xato — tomon ma’lumotidagi noto‘g‘ri raqam yoki eski telefon. Ma’lumotni hujjat va amaldagi hisob bilan solishtiring.
Uchinchi xato — matnni o‘qimasdan tasdiqlash. Tanish manzil ortida noto‘g‘ri sana, summa yoki valyuta qolishi mumkin.
To‘rtinchi xato — faqat loyiha yoki skrinshotni saqlash. Har ikki tomonda ro‘yxatdan o‘tgan yakuniy fayl va shartnoma raqami bo‘lsin.
Beshinchi xato — bitta tugma barcha masalani hal qiladi deb o‘ylash. Soliq hisobi, vaqtincha ro‘yxat, dalolatnoma, kommunal hisob va to‘lov isboti bir-biriga bog‘liq, ammo alohida vazifalardir.
Yakuniy tekshiruv ro‘yxati
- shartnoma yozma shaklda tuzilgan;
- uy egasi to‘g‘ri davlat xizmatida ariza boshlagan;
- manzil, tomonlar, narx va muddat kelishuvga mos;
- ijarachi loyihani o‘qib, tasdiqlagan;
- jarayon kutish holatida qolmagan;
- tomonlar bir xil ro‘yxatdan o‘tgan faylni yuklab olgan;
- raqam, shartnoma, dalolatnoma va to‘lovlar birga saqlangan;
- vaqtincha ro‘yxat kerak bo‘lsa, u alohida tekshirilgan.
Elektron ro‘yxatning maqsadi ijarani qiyinlashtirish emas. U ikki odamda bitta kelishuvning ikki xil talqini qolib ketishining oldini oladi. Dastlabki bir necha sinchkov qadam uy egasiga aniq hisob, ijarachiga tekshiriladigan hujjat va ikkala tomonga ko‘chib chiqish kunida kamroq bahs beradi.
Material umumiy ma’lumot uchun tayyorlangan va individual huquqiy maslahat o‘rnini bosmaydi. Qoidalar hamda elektron xizmatlar o‘zgarishi mumkin; ariza topshirishdan oldin O‘zbekistonning rasmiy manbalaridagi amaldagi talablarni tekshiring.